گشتالت درمانی گروهی؛ مبانی نظری، اهداف، فرآیند گروه، فنون درمانی و محدودیت‌ های آن بر اساس کتاب دکتر نوابی‌ نژاد.🪑👥🧠📚

• چکیده نظریه درمانی گشتالت

گشتالت درمانی، ابداع‌ شده توسط فردریک و لو پرلز، رویکردی پدیدارشناسانه و وجودی است که بر کلِ فرد (فراتر از مجموع رفتارهایش) تمرکز دارد.

این روش با تأکید بر مسئولیت فردی، بر توانایی مراجع در تعیین تجربیات زمان حال تأکید داشته و مسائل گذشته را به «اینجا و اکنون» می‌ آورد.

هدف اصلی، افزایش آگاهی فرد نسبت به خود، دیگران و محیط است تا به یکپارچگیِ اندیشه، احساس و رفتار دست یابد.

در این رویکرد، مرزهای سالم بین فرد و محیط اهمیت ویژه‌ ای دارد و عدم آگاهی از این مرزها، زمینه‌ ساز اختلالات روانی دانسته می‌ شود.

درمانگر با بهره‌ گیری از فنون خلاق و تمرین‌ های متنوع، مراجع را یاری می‌ دهد تا با پذیرش مسئولیت شخصی و عبور از وابستگی‌ های بیرونی، حمایت‌ های درونی خود را تقویت کند.

همچنین، با بازسازی و تجربه مجددِ موقعیت‌ های دردناک گذشته در زمان حال، به مراجع کمک می‌ شود تا «کارهای ناتمام» خود را به پایان برساند.

این رویکرد ضمن ردِ جبرگرایی، انسان را دارای قابلیتِ شناسایی تأثیر گذشته بر حال و تغییر آگاهانه می‌ داند.

در نهایت، گشتالت درمانی هم به‌ صورت فردی و هم گروهی، ابزاری قدرتمند برای حل تعارضات درون‌ فردی و میان‌ فردی محسوب می‌ شود.

• گشتالت درمانی در گروه

گشتالت یک کلمه آلمانی است به معنای کل یا هیئت به معنای یکپارچگی اعضا در مقابل مجموع اجزاء وارن هورست ۱۹۳۴).

گشتالت درمانی اصطلاحی است درباره یک نوع بی نظیر از روان درمانی که توسط فردریک پرلز و همکارانش تنظیم شده است.

دکتر پرلز به عنوان یک روان تحلیلگر همانند بسیاری از همکارانش بعد از گذراندن دوره پزشکی پس از جنگ جهانی اول کار خود را در آلمان آغاز کرد.

اصطلاح گشتالت درمانی نخستین بار در سال ۱۹۴۹ در عنوان کتاب پرلز و همکارانش مورد استفاده قرار گرفت.

• گروه درمانی و کارگاه ها

گشتالت درمانی بر زمان حال و موقعیت آینده تمرکز دارد و شامل تعامل بین درمانگر و مراجع یا اعضای گروه است.

در این رویکرد، لزومی به تأکید بر پویایی‌ های گروهی نیست، زیرا تمرکز بر تعامل در «اینجا و اکنون» معطوف است.

پرلز اصطلاح کارگاه را بر روان‌ درمانی گروهی ترجیح می‌ دهد و ارزش آن را در فرآیند درمان برجسته می‌ کند.

در این فضا، مراجع با وجود عدم وضوح مشکل خود، در موقعیتی امن با گروه و درمانگر مواجه می‌ شود.

گروه با حمایت از عزت‌ نفس مراجع، او را به سوی استقلال، سرزندگی و تجربه احساسات مختلف هدایت می‌ کند.

درمانگران از تجربیات جمعی گروه برای درک بهتر محیط و فرآیندهای تعاملی استفاده می‌ نمایند.

مشاهده رفتارها و نقش‌ های عصبی هر عضو، به آنها در شناخت بهتر خود کمک شایانی می‌ کند.

در نهایت، هدف اصلی، بهره‌ گیری از ظرفیت گروه برای ارتقای خودآگاهی و رشد فردی است.

• مبانی نظری

انسان موجودی تمام و کمال است که به عنوان یک کل واحد عمل می‌ کند.

او نباید به عنوان اجزای مجزایی همچون جسم و روان نگریسته شود.

موجود زنده با قابلیت سازگاری در زندگی متولد می‌ شود و با محیط در تعامل است.

همزمان، فلسفه وجودی نیز پدیده‌ ای قابل ملاحظه در درمان گشتالتی به شمار می‌ رود.

روان‌ درمانی وجودی تحلیلی، گشتالت درمانی را رویکردی وحدت‌ بخش می‌ داند.

این رویکرد میان روش پدیدارشناسی و نظریه وجودی پیوند برقرار می‌ کند.

طبق نظر یونفت، نیازهای ارگانیسم به رفتارهای حسی-حرکتی منجر می‌ شود.

با شکل‌ گیری رفتار مناسب، نیاز برآورده شده و حالت تعادل و بی نیازی پدید می‌ آید.

• اهداف گشتالت درمانی

هدف گشتالت درمانی، آموزش آگاهی در خدمت خود به عنوان یک ارگانیسم کامل است.

در این مسیر، مراجع یاد می‌ گیرد که به جای «چه باید باشد»، بر «چه هست» تمرکز کند.

او با رها کردن ایدئال‌ های «آنچه ممکن است باشد»، اعتماد به نفس خود را باز می‌ یابد.

این فرآیند، همان رشد مطلوب و خود‌ حمایتی در شخصیت فرد محسوب می‌ شود.

گشتالت درمانی به فرد کمک می‌ کند تا از طریق آگاهی، گسست‌ های شخصیتی را شناسایی کند.

با شناسایی این جدایی‌ ها، فرد می‌ تواند دوباره به یکپارچگی و انسجام برسد.

تمرکز بر اجتناب‌ ها و پرهیزهای شخصیتی، کلید حل خلل‌ های درونی مراجع است.

در نهایت، مراجع با این کار به تمامیت و یکپارچگی بیشتری در شخصیت خود دست می‌ یابد.

• فرآیند گروهی در گشتالت درمانی

کپنر رشد شخصی در گروه‌ درمانی گشتالت را پدیده‌ ای مرزی می‌ داند که از تماس با دیگران پدید می‌ آید.

مرحله نخست، ایجاد هویت و وابستگی از طریق الگودهی تماس و برقراری ارتباط میان‌ فردی است.

در مرحله دوم، نفوذ و وابستگی متقابل با چالش‌ های قدرت، کنترل و بیان تفاوت‌ ها همراه است.

در این مرحله، تمایز میان «نقش فرد در گروه» و «خودِ واقعی او» بسیار حائز اهمیت است.

برای رسیدن به مرحله سوم یعنی کارکرد پایدار، گروه باید یک تا دو سال در تداوم باشد.

در مرحله سوم، رهبر گروه تنها به عنوان مشاور با مداخلات محدود در کنار اعضا عمل می‌ کند.

امنیت گروهی از طریق رویکرد انعطاف‌ پذیر، احترام و توجه درمانگر به اعضا تضمین می‌ شود.

هدف نهایی، درمان اختلالات مرزی اعضا بدون آسیب دیدن آنها در فرآیند گروهی است.

• گزینش اعضا و ترکیب گروه

در دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰، پرلز گروه‌ های متنوعی شامل گروه‌ های درمانی زوج‌ ها و گروه‌ های آموزشی را تجربه کرد.

تمامی مراجعان این گروه‌ ها، پیش تر در مسیر درمان فردی گشتالت درمانی حضور داشته بودند.

سعی میشد گروه‌ ها از نظر جنسیت متعادل و از نظر سن، شغل و مسائل دیگر ناهمگن باشند.

یک نمونه گروه شامل طیف وسیعی از مشاغل و سنین ۲۰ تا ۶۰ سال بود.

در گروه‌ های آموزشی، شرکت‌ کنندگان شامل متخصصان حوزه‌ های روانپزشکی، روانشناسی و مددکاری بودند.

علیرغم تلاش برای تعادل جنسیتی، در حرفه‌ های کمکی معمولاً تعداد مردان بیشتر بود.

برای مستندسازی جلسات، از نوار کاست و گاهی با موافقت اعضا، از ویدئو استفاده میشد.

مردان درمانگر برای شرکت در گروه‌ های آموزشی، باید تجربه موفق در جلسات فردی را می‌ داشتند.

• موقعیت و اندازه گروه

محیط گروه‌ های روان‌ درمانی معمولاً اتاقی حدوداً ۲۰ متری با دیوارهای چوبی بود.

گروه‌ های زوج‌ درمانی و آموزشی در اتاق‌ های بزرگتر، حدوداً ۴۰ متری برگزار می‌ شدند.

این اتاق‌ های بزرگ، با فرش‌ های ضخیم، صندلی‌ ها و کوسن‌ های مناسب تجهیز شده بودند.

تعداد شرکت‌ کنندگان در گروه‌ های روان‌ درمانی معمولاً بین ۸ تا ۱۰ نفر محدود میشد.

گروه‌ های آموزشی و زوج‌ درمانی ظرفیت بیشتری داشتند و حدود ۱۲ نفر را در بر می‌ گرفتند.

• فراوانی و طول مدت جلسات

جلسات گروه‌ ها معمولاً هفته‌ ای یک‌ بار و به مدت دو ساعت برگزار میشد.

گروه‌ های آموزشی و زوج‌ درمانی گاهی جلسات طولانی‌ تر از دو ساعت داشتند.

تمامی گروه‌ ها «باز» بودند، به استثنای گروه‌ های زوج‌ درمانی که یک گروه «بسته» محسوب می‌ شدند.

اعضا هفته‌ ای یک‌ بار یا کمتر در جلسات حاضر می‌ شدند و زوج‌ ها همزمان درمان فردی نداشتند.

دوره‌ های گروهی معمولاً در بازه ۸ ماهه تا یک ساله، حدود ۷۰ تا ۸۰ ساعت درمان را شامل می‌ شدند.

برخی اعضا پس از ۶ ماه (۲۵ تا ۵۰ ساعت) درمان را تمام می‌ کردند و برخی دیگر تا یک سال ادامه می‌ دادند.

میانگین جلسات برای گروه‌ های آموزشی حدود ۳۰ جلسه (۶۰ ساعت) بود.

تعداد جلسات برای گروه‌ های زوج‌ درمانی نیز معمولاً ۲۵ جلسه تعیین میشد.

• ویژگی های درمانگر گشتالتی

درمانگر گشتالتی معمولاً در یک مؤسسه آموزشی، آموزش‌ های نظری و عملی را طی می‌ گذراند.

این فرآیند آموزشی می‌ تواند از چند ماه تا چندین سال به طول بینجامد.

آموزش‌ ها تحت نظارت مستقیم یک درمانگر گشتالتی متخصص انجام می‌ شود.

علاوه بر آموزش‌ های اصلی، دوره‌ های پیشرفته‌ ای نیز در برخی مؤسسات وجود دارد.

این دوره‌ ها تحت عنوان «دستیار درمانگر» شناخته می‌ شوند.

این دوره‌ های پیشرفته اغلب به صورت سمینار برگزار می‌ گردند.

شرکت در این سمینارها بخشی از تجارب آموزشی فراگیرندگان محسوب می‌ شود.

هدف از این ساختار، ارتقای سطح مهارت و تجربه عملی درمانگران است.